محمد بن أحمد الفاسي المكي ( مترجم : محمد مقدس )
21
شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام ( فارسى )
هر دو نسخهء خطى داراى خط بسيار بد و خطاها و لغزشها و كاستىهاى فراوان و نيز ابيات شعرى تحريف شده است كه لازم آمد در مورد هر يك تأمّل و تحقيق كافى ، صورت گيرد . بهويژه آنكه بسيارى از شواهد شعرى - كه بيشتر زبان عاميانه نيز دارند - از هر گونه فايدهاى خالىاند . - 3 - كتابِ « شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام » كتابى ارزشمند و بسيار مفيد است كه اخبار مكّه با تفصيل بسيار و فراگيرى گسترده و دقّت نظر فراوان در آن گرد آمده و پس از كتاب « ازرقى » « 1 » و « فاكهى » « 2 » از جمله منابع دست اول در موضوع خود به شمار مىرود . « فاسى » كتاب خود را در چهل باب مرتّب كرده و در آنها به تمامى آنچه - از دوران جاهلى تا زمان خود - به نحوى به تاريخ مكّه مربوط مىشود ، پرداخته است و نيز تاريخ تأسيس و ساخت و عمارت مسجدالحرام را در زمانهاى گوناگون و همچنين ويژگىهاى جغرافيايى تاريخى ، سياسى و اجتماعى جزيرة العرب را در همهء دورههاى تاريخى بيان كرده و به فضايل كعبه و اعمال مربوط به آن و اماكن مقدّس مكّه و اطراف آن ، اشاره نموده است . نيز تاريخ مكّه را در زمان جاهليّت رقم زده و از آثار بنا شده در مكّه و اطراف آن ؛ از جمله مكتبخانهها ، نوانخانهها و . . . سخن رانده و هر آنچه دربارهء كارگزاران مكّه در دورهء اسلامى مىدانسته ، به طور اجمال بر مطالب كتاب خود افزوده است . در ضمن دربارهء ابعاد و اندازهء كعبه و مسجدالحرام مطلب نوشته و انواع
--> ( 1 ) - أبوالوليد ازرقى صاحب كتاب « اخبار مكّة و ما جاء فيها منالآثار » است كه حدود سال 250 ه . ق . وفات يافته است . اين كتاب مورد استناد بيشتر تاريخنگاران در دورههاى بعدى قرارگرفته و بسيارى از ايشان آن را خلاصه كردهاند . ( 2 ) - كتاب « فاكهى » يعنى « تاريخ مكّه » از جمله كتابهاى بنيادى است كه « فاسى » ( نويسندهء كتاب مورد نظر ما ) بر آن تكيه كرده و از آن بهره گرفته است . از اين كتاب نسخههايى در اروپا يافت شده و هم در آنجا ، گزيدههايى از آن به چاپ رسيده است . نام كامل مؤلّف : « عبداللَّه محمّدبن اسحاق فاكهى » و در گذشته حدود 280 ه . ق . است .